6. EZN-1 QISMI BOYIChA YaKUNIY TEST VA ASOSIY TUShUNChALAR

 

Xurmatli kitobxon, kitobning avvalgi boblarini yetarli darajada yaxshi organib chiqib, fan boyicha umumiy tasavvurga ega boldingiz degan umiddamiz. Ammo fanning maqsadi u boyicha sistemali bilimga ega bolish, ya'ni keyingi maxsus fanlarni organishga "chiqish" bolib xizmat qiladigan bilimlarni egallashdir. Shy orinda mutaxassislarni tayyorlash tizimida EZN fanining tutgan orni haqida gapirib otish orinli boladi.

Aloqa mutaxassislarini tayyorlashning butun tizimini, aloqa texnikasini ozlashtirishning uchta asosiy darajasi ierarxiyasi korinishida ifodalash mumkin:

1. Radiodetallar (rezistorlar, kondensatorlar, induktiv ғaltaklar, transformatorlar) va elektron asboblar (diodlar, tranzistorlar, elektron lampalar) darajasi.

2. Funktsional tugunlar darajasi, ya'ni birinchi daraja elementlarining barqaror uyғunlashuvi bolib, ularning har biri aniq bir funktsiyani bajaradi. Sxemada biz ularni kvadrat, uchburchak va h.k.lar korinishida belgilab organganmiz. bularga masalan, analogli texnikada quyidagilar kiradi: manbalar va signal kuchaytirgichlari, filtrlar, generatorlar, chegaralovchilar, chastota qayta almashtiruvchilari va liniyalar.

3. Kanal darajasi. Kanal, signalni manbadan iste'molchiga uzatishni ta'minlovchi texnik vositalar kompleksidan iborat. Bunga misol qilib telegraf, telefon, televizion kanallarni, axborotlarni uzatish kanali va h.k. larni keltirish mumkin.

Ierarxiyaning bu darajalari orasidagi otishlar nazariy fanlar yordamida tushuntiriladi. Hususan, EZN-1 qismi (hisob yordamida) birinchi darajadan ikkinchisiga otishni tushuntiradi. Bundan kursning spetsifik masalalari kelib chiqadi. Bular: elementlarning ideallashtirilgan modellarini korish, ularni barqaror hamda otish holatlarida tekshirish, sodda sxemalarni hisoblash, ularning uzatish funktsiyalarini aniqlash. Bu masalalar bolim testini tadqiq qilishning asosi bolib xizmat qiladi. Quyida tayyorlanish uchun tekshiruv savollari royxatini keltiramiz.

1. EZning elementlari va ularning tenglamalari.

2. Tushushcha: tugun, kontur va Kirxgof tenglamalari.

3. EZning barqaror holatlari:

a. ozgarmas tok holati;

b. garmonik tok holati;

v. davriy nosinusoidal tok holati.

4. Kommutatsiya va EZ ning otish holati.

5. Ozgarmas tok EZ ining elementlari va ularning tenglamalari.

6. Garmonik tok EZ ining elementlari, kompleks formada ularning tenglamalari.

7. Davriy tok EZ ining elementlari, kompleks formada ularning tenglamalari.

8. Otish holatida EZ ning elementlari, integro-differentsial korinishda ularning tenglamalari.

9. Otish holatida EZ ining elementlari, operator korinishda ularning tenglamalari.

10. Ekvivalent qayta almashtirish usuli bilan hisoblash, boshqaruvchi manbalar uchun uning oziga xos xususiyatlari.

11. Kontur toklar usuli boyicha hisoblash, boshqaruvchi manbalar uchun uning oziga xos xususiyatlari.

12. Tugunlardagi kuchlanishlar usuli boyicha hisoblash, boshqaruvchi manbalar uchun uning oziga xos xususiyatlari.

13. Ekvivalent manba usuli.

14. Sxema koeffitsientlari va funktsiyalari:

a. (kuchlanish) uzatish koeffitsienti;

b. kompleks uzatish koeffitsienti;

v. kompleks uzatish funktsiyasi;

g. operator uzatish funktsiyasi;

15. Keng tarqalgan tasirlar (signallar): davriy va birtomonlama.

16. Sodda tasirlarga zanjir javoblarini aniqlash:

a. birlik zinasimon funktsiyaga;

b. delta-funktsiyaga.

17. Uchfazali zanjirlar va ularni hisoblash:

a. generator bilan yukni "yulduz-yulduz" korinishida ulash;

b. generator bilan yukni "uchburchak-uchburchak" korinishida ulash;

18. Sodda RL- va RC-zanjirlar, ularning chastotaviy xarakteristikalari:

a. amplituda-chastotaviy xarakteristikalari (AChX);

b. faza-chastotaviy xarakteristikalari (FChX);

v. garmonik signal buzilishsiz uzatiladigan chastotaviy oraliqni aniqlash.

19. Ketma-ket tebranish konturi:

a. parametrlari;

b. chastotaviy xarakteristikalari.

20. Parallel tebranish konturi:

a. parametrlari;

b. chastotaviy xarakteristikalari.

21. Boғlangan tebranish konturlarni:

a. modeli;

b. chastotaviy xarakteristikalari.

22. Otish jarayonini hisoblashning klassik usuli, holatlar ozgaruvchilari usulidan foydalanishda uning oziga xos xususiyatlari.

23. Otish jarayonini hisoblashning operator usuli.

24. zanjirning vaqt doimiysi, bitta reaktiv elementli zanjirdagi otish toki va kuchlanishning ozgarish xarakteri.

25. Ketma-ket RLC konturda otish jarayonlari:

a. nodavriy holat;

b. tebranuvchan holat;

v. konturlar asilligining holatlar bilan boғlanishi.

26. Zanjirning barqarorligi haqida tushuncha.

Kitobning tayanch konspektlarini yana bir bor korib chiqishni taklif qilamiz. Bu Sizning kursni sistemali tushunishingizga yordam beradi va test topshiriqlarini bajarishga tayyorlaydi. Bosqichli testga yonaltirish maqsadida Sizga avvalgi mavzu topshiriqlaridan tuzilgan yiғma testni taklif qilamiz:

2-mavzu boyicha topshiriqlar "Elektr zanjirni hisoblashning usullari, qonunlari va asosiy tushunchalari": 1.a, 2.a, Z.a, 7 a, 8.a, 10.a, 12.a, 13.a, 15.a, 16.b.

3-mavzu boyicha topshiriqlar Garmonik tok elektr zanjirlari": 1.a, 1.v, 2,a, 3.b, 4.b, 7.v, 9.a, 10.b, 11.a, 12.a, 15.a.

4-mavzu boyicha topshiriqlar "Chastotaviy-tanlovchi chiziqli elektr zanjirlar: 1.b, 2.b, 5.a, 6.v, 7.b, 8.a, 10.a, 11.b, 13.a. 15.a.

5-mavzu boyicha topshiriqlar "ChEZ da otish jarayonlari: 1.a, 2.a. Z.a, 4.a, 5.b, 11.a, 12.a., 13.b, 14.a, 15.a, 16.a.

Bosqichli testga 41 ta topshiriq kiritilgan. Ular qiyinligi jihatidan topshiriq yechimlarining ortacha bahosi 1,45 ballni tashkil etadigan qilib tanlangan. Bu mavzuni tushunish darajasida ozlashtirishga mos keladi.

KIRISh TEKShIRUVI BOYIChA TEST JAVOBLARI

 

MATEMATIKA

 

1(), 2(). 3(), 4(), 5(), 6(), 7(B), 8(), 9(), 10(), 11(), 12(), 13(), 14(), 15(), 16(), 17(), 18(), 19(), 20(), 21(), 22(A), 23(B).

FIZIKA FIZIKA1

(), 2(), 3(), 4(), 5(), 6(), 7(), 8(), 9(), 10(A), 11(), 12(), 13(), 14(), 15(), 16(), 17(B), 18(), 19(), 20(), 21(), 22(), 23(), 24(), 25().

 

2-MAVZU BOYIChA TEST JAVOBLARI

1.(), 1.(), 2.(), 2.(). 3.(), 4.(), 5.(), 6.(), 6.(), 7, (), 8. (), 9.(), 9.(), 10.(), 10.(), 11.(), 11.(), 12.(), 12.(), 13.(), 13.(), 14.(), 14.(), 14.(), 15,(), 16.(), 16.(), 17.().

 

3-MAVZU BUIIChA TEST JAVOBLARI

1.(), 1.(), 1.(), 1.(), 2.(), 2.(), 3.a(B), 3.(), 4.a(B), 4.(), 5.a(B), 5.(), 6.(), 6.(), 6.(), 6.(), 7.(), 7.(), 7.(), 8.(), 8.(), 9.(), 10.(), 10.(), 11.(), 11.B(A), 12.(), 12.(), 13.() 14.(), 14.(), 15,(), 15.(), 15.(), 16.(), 16.(), 18.().

4-MAVZU BOYIChA TEST JAVOBLARI

1.(), 1.(), 1.(), 2.(). 2.(), 2.(), 3.(), 3.(), 3.(), 3.(), 4.(), 4.(), 4.(), 5.(). 6.(). 6.(B), 6.(), 7.(), 8.(), 8.(), 8.(), 9.(), 9.(), 10.(). 10.(), 11.(), 11.(), 11. (), 12.(), 13.(), 13.(), 14.(), 14.(). 15.(), 17.().

 

5-MAVZU BUIIChA TEST JAVOBLARI

1.(), 2.(), 2.(), 2.(), 2.(), 2(), 2.(), 2(), 3.(), 3. (), 4.(), 5.(), 5.(), 6.(), 6.(), 7.(), 7.(), 7.(), 8.(), 9.(), 9.(), 10.(), 10.(), 11.(), 11.(), 12.(), 12.(), 13.(), 13.(), 14.a(), 14.(), 14.(), 15.(), 16.(), 16.(), 17. ().

 

 

 

ILOVA

Matematika boyicha zarur tushunchalar

1-Jadval

Haqiqiy sonlara + b = b + a, a × b = b × a (kommutativlik)

+ (b + ) = ( + b) + = + b +

(assotsiativlik)

a × (b × c) = ( × b) × = × b ×

a × 1 = a (birlik)

× (b + c) = a × b + a × c (distributivlik)

Agar + = b + bolsa, a = b

c × = × b ( ¹0) bolsa, = b (qisqartirish) + 0 = . × 0 = 0

+ (-) = - = 0, × -1 = / = 1 ( ¹ 0)

Nolga bolish mumkin emas

- absolyut kattalik

bolganda b ¹ 0

darajalar , yechim mavjud xn = a

Logarifmlar x = log a, yechim mavjud x = a

Yiғindi

Kopaytma

 

 

2-Jadval

Kompleks sonlar

Yozishning algebraik shakli = + jb, haqiqiy qism

b mavhum qism (a = Re )

j mavhum birlik (b = Im )

Agar va

, agar va

, agar = b = 0

Yiғindi

Kopaytma

Boluv

(2 ¹ 0)

Yozishning trigonometrik shakli

argumenti

( ¹ 0)

 

 

 

Kopaytma

Boluv (2 ¹ 0)

Daraja

Yozishning korsatkichli shakli

Kopaytma

Bolish

 

 

 


3-Jadval

Aniqlovchilar

 

Aniqlovchi (determinant)

aik i q q

k ustun raqami

Qatorlar va ustunlar boyicha yoyish (j = 1, 2, , n)

 

aik elementning Aik algebraik qoshimchasi

 

Aniqlovchidagi aik elementga Dik minori

 

Misol: qatorlar boyicha yoyish

 

*

*

*

*

*

 

 

 

 

 

 

 

4-Jadval

Algebraik tenglamalar

 

Chiziqli tenglamalar YEchimax = b ax b = 0 ( ¹ 0)

 

Kvadrat tenglama

( ¹ 0)

Ikki noma'lumli chiziqli YEchim

tenglamalar sistemasi 1. Tushirib qoldirish usuli

2. Aniqlovchilar usuli

(Kramer qoidasi)

3. Matritsa usuli

 

Uch noma'lumli Sistema aniqlovchi

 

YEchim

*

*

*

3-jad.ga qarang

 

 

 


5-Jadval

 

 

Matritsalar

 

m n olchamli matritsa

aik elementlar

qator raqami

ustun raqami

i

k

 

 

n=1 bolganda ustun-matritsa

bolganda qator-matritsa

bolganda kvadrat matritsa

Matritsalar yiғindasi

Agarm=1 m=n aik = bik bolsa, hamma I va k lar uchun ,

matritsalar tengligi:

Skalyarga kopaytirish

Matritsalarni kopaytirish

Qator-ustun qoidasi boyicha

 

[a] × [b] ¹[b] × [a]

 

 

 

 

Transponirlangan matritsa

Teskari matritsa

Aik - |aik| aniqlovchida aik elementning algebraik qoshimchasi (3-jad.ga qarang)

 

Birlik matritsa [1] = [a] × [a]-1

 

Matritsali tenglamalarni yechish

 

[a] ×[b]=[c] [b] matritsaga nisbatan

[a]-1 [a] ×[b] = [a]-1 [c], [b] = [a]-1 [c]

 


6-Jadval

Differentsial tenglamalar

 

Kopaytma (x ga nisbatan u ning ozgarish tezligiga teng)

Integral

Xossa

Bolaklab integrallash

(Bir jinsli) differentsial tenglamalar

Birinchi tartibli (a0 ¹0)

YEchim:

Ikkinchi tartibli (a0 ¹0)

YEchim

 

 


7-Jadval

Fure qatorlari

Trigonometrik shakli

1)

bu yerda

 

n = 0 bolganda a0 = an

2)

 

3)

Kompleks shakli

 

Simmetriya korinishlari

1) Ordinata oqiga nisbatan (juft funktsiya)f(t) = f(-t), (bn = 0)

 

1) Koordinata boshiga nisbatan (toq funktsiya)

f(t) = -f(-t), (0 = n = 0)

 

1) Abstsissa oqiga nisbatan (0 = 2n = b2n =c2n = 0)

1)     1-. 3-. baravar bajariladi

 

(0 = 2n = b2n =c2n = 0)

 

2)     2-. 3-. baravar bajariladi

(0 = 2n = b2n =c2n = 0)


8-Jadval

Laplas qayta almashishlari

 

Tri

t- haqiqiy ozgaruvchi f(t) original

 

F(p)=Li[(t),p] F(p)¸ f(t)

Teskari

p= s +jw

F(p) tasvir

 

F(p)=L-1 [(t),p] F(p)¸ f(t)

 

Ratsional tasvirlardan originallarga otish formulasi

(t > 0)

 

pk (F2(p)=0) maxraj polinomining oddiy ildizlari

 

Qayta almashish xossalari

Original Tasvir

 

Chiziqlilik

 

Differentsiallash f`(t) p F(p) f(0)

 

Integrallash

 

f(at) masshtab ozgarishi (a> 0)

 

Argument siljishi (t1 ³ 0)

Orash

 

Chegaralar

 


Fizikadan zarur tushunchalar

9-Jadval

Formulalar

 

Elektr zaryadining saqlanish qonuni

 

Kulon qonuni

 

Nuqtaviy zaryad elektr maydonining kuchlanganligi

 

Kuchlanish Elektr siғimi

 

EYuK Tok kuchi Om qonuni

 

Magnit induktsiyasi

Amper kuchi Lorens kuchi

 

 

 

Magnit oqimi va Elektromagnit induktsiyasi qonuni

oqim ilashuvi

 

Induktivlik Ozinduktsiya EYuKi

 

 


10-Jadval

Sxema

Belgilash

Birliklar va kattaliklarning qiymatlari

q elektr zaryadi

 

 

F elektr ozaro

ta'sirning kuch modeli

 

 

e0 dielektrik doimiy

 

*- elektr maydoni kuchlanganligi vektori

U kuchlanish

elektr siғimi

 

I tok kuchi

R elektr qarshilik

R - ichki qarshilik

 

(EYuK) tok manbaning elektr yurituvchi kuchi

 

Ar tashqi kuchlarning ishi

*- magnit induktsiyasi vektori

ei induktsiya EYuKi

 

magnit oqimi

 

L induktivlik

 

m0 magnit doimiysi

 

w oramlar soni

1 Kl (kulon)

 

1 N (nyuton)

8,85 × 10-12

 

 

1 NG'Kl yoki 1 VG'm

 

1 V (volt)

 

1 F (farada)

 

1 A (amper)

 

1 Om (om)

 

1 Om

 

 

1 V

 

1 Dj (djoul)

 

 

1 Tl (tesla)

1 V

 

1 Vb (veber)

 

1 Gn (genri)

 

 


11-Jadval

Formulalar

 

 

Elektromagnit garmonik tebranishlar

 

 

Rezonans

 

Bir jinsli magnit maydonidagi oram

 

Ozgaruvchan tok zanjirida induktivlik va siғim

 

 

 

 


12-Jadval

Sxema

Belgilash

Birliklar va kattaliklarning qiymatlari

w - tsiklik (burchak) chastota

- faza

j0 - davriy jarayon chastotasi

f boshlanғich faza

T tebranish davri

e induktsiya EYuKi

i tok kuchining oniy qiymati

F magnit oqimi

V magnit induktsiyasi

S kontur yuzasi

uR - rezistordagi kuchlanishning oniy qiymati

uL - ғaltakdagi kuchlanishning oniy qiymati

 

uC kondensatordagi kuchlanishning oniy qiymati

Um kuchlanish tebranishlarining amplitudasi

Im tok kuchi tebranishlarining amplitudasi

R - aktiv qarshilik

 

xL - induktiv qarshilik

 

xS siғimiy qarshilik

 

 

 

1 -1

 

1 Gs

1 s

1 V

1 A (amper)

1 A

1 Vb

1 Tl

1 m2

 

 

1 V

 

 

1 V

 

 

1 V

 

 

1V

 

 

1 A

 

1 Om

 

1 Om

 

1 Om

 

 

 


 

 

ADABIYoT

 

 

1. Bronshteyn I.N., Semendyaev K.A. Spravochnik po matematike dlya injenerov i uchahixsya vuzov. M: Nauka, 1988. 976 s.

2. Dmitriev V.N., Zelinskiy M.M., Shashkov M.S. Sbornik zadaniy dlya testovogo kontrolya po TES. Chast I. Tashkent. 1997. TEIS.

3. Prikladno'e programmo' po kursu TLES. Ch.1 dlya mikro-EVM Elektronika BZ-34". Spravochnoe metodicheskoe rukovodstvo G'sost. Dmitriev V. N. Tashkent: TEIS, 1985. 71 s.

4. Dyakonov V.P. Spravochnik po algoritmam i programma: na yazo'ke Beysik dlya personalno'x EVM. M: Nauka, 1989. 240 s.

5. Savelev N.V. Kurs Fiziki. Ucheb.: V 3-x t. T.2. Elektrichestvo. Kolebaniya i volno'. Volnovaya optika. M: Nauka, 1989. 464 s.

6. Savelev H.V. Sbornik voprosov i zadach po obhey fizike. -M Nauka, 1988.

288 s.

7. Shebes M.R., Kablukova M. V. Zadachnik po teorii lineyno'x elektricheskix tsepey. M: Vo'ssh. shk. 1990. 544 s.

8. Osnovo' teorii tsepey.: Uchebnik dlya vuzov. G' G. V. Zeveke, P.A. Ionkin, A.V. Netushil, S.V. Straxov, M: Energoatomizdat, 1989. - 528 s.

9. Metodicheskoe posobie po organizatsii avtomatizirovannogo testovogo kontrolya znaniy studentov. G'Sost.: Shashkov M.S, Son V. M., Mehaninov S. V. Tashkent, TEIS, 1991. - 20 s.

10. Russcha-ozbekcha politexnika atamalari toplami. Toshkeng UzLA "Fan" nashriyoti. Tashkekg-1995.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MUNDARIJA

Sozboshi 3

Test vazifalarini yechish usuliyati.5

I qism

1. Zarur boshlanғich tushunchalar.13

1.1. Matematika .13

1.1.1. Matematikadan vazifalarni yechishga doir misolar13

1.2. Fizika ..16

1.2.1. Fizikadan vazifalarni yechishga doir misolar.16

1.3. Boshlanғich sinovga doir test vazifalari namunalari ...22

1.3.1 Matematikaga doir testlar ..22

1.3.2. Fizikaga doir testlar .26

2. Asosiy tushunchalar.Elektr zanjirlarining qonunlari va

hisoblash usullari 31

2-mavzudan tayanch konspektlar ...32

2-mavzuga doir test misoli 49

3.Mavzu. Garmonik tok elektr zanjirlari ..59

3-mavzudan tayanch konspektlar ...60

3-mavzuga doir test misoli 78

4. Chastotaviy tanlovchi chiziqli elektr zanjirlar 92

4-mavzudan tayanch konspektlar ...93

4-mavzuga doir test misol110

5. Chiziqli elektr zanjirlarda otish jarayonlari 126

5-mavzudan tayanch konspektlar..127

5-mavzuga doir test misoli .144

6. EZN-1 qismi boyicha yakuniy test va asosiy tushunchalar..155

Kirish tekshiruvi boyicha test javoblari..158

Ilova...159

Adabiyot171

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Davidov Sadriddin Rozievich

Dmitriev Vadim Nikolaevich

Zelinskiy Mixail Mixaylovich

Tolaganova Vasila Abdusattarovna

Shashkov Mixail Sergeevich.

 

ELEKTR ZANJIRLARI NAZARIYaSI.

TECT SINOVLARIDAN VAZIFALAR TOPLAMI

1 bolim

Oliy oquv yurtlari uchun Elektr zanjirlari nazariyasi fanidan oquv qollanmasi.

2- nashr

 

 

1998-yil 13 yanvardagi EZN kafedrasi

majlisida 5-bayonnoma bilan tasdiqlangan

 

 

Mas'ul muharrir: Dmitriev V.N.

Muharrirlik-korrekturaviy xayat:

Muharrir: Parpieva K.

 

Dizayn va EHMda harf teruvchi: Nosirova F. Z.

Texnik korrektor: Safonova YE. V.